Պահպանվող տարածքներում էկոհամակարգի տարածումը
Հայաստանում պաշտպանվող տարածքների չափը
Համաձայն ՀՀ կառավարության N 1059-Ա որոշումը (25.09.2014թ.), 2014 թվականին ՊՏ-ները հետևյալն էին.
– 3 պետական արգելոցներ («Խոսրովի անտառ», «Շիկահող» և «Էրեբունի»), որոնք զբաղեցնում են 35,439.6 հեկտար տարածք կամ Հայաստանի ընդհանուր տարածքի 1.19%-ն,
– 4 ազգային պարկ («Սևան», «Դիլիջան», «Արփի լիճ» և «Արևիկ»), որոնք զբաղեցնում են 236802.1 հա տարածք կամ Հայաստանի ընդհանուր տարածքի 7.961 ՏՊ3Տ.
– 232 բնության հուշարձան,
– 27 պետական արգելավայրեր, որոնք զբաղեցնում են 114,812.7 հեկտար տարածք կամ Հայաստանի ընդհանուր տարածքի 3.95%-ն։
Պետական արգելոցների, արգելավայրերի և ազգային պարկերի ընդհանուր մակերեսը կազմել է 387,054.4 հեկտար, որը կազմում է Հայաստանի ընդհանուր տարածքի 13.1%-ը։
Աղյուսակ 1. ԲՀՊՏ տարածքները 2014 թվականին՝ ըստ Հայաստանի շրջակա միջավայրի նախարարության
| Փենսիլվանիա | Ատարածք, հա |
| ՊԵՏԱԿԱՆ ՊԱՀԵՍՏՆԵՐ | |
| Խոսրովի անտառ | 23 213.5 |
| Շիկահող | 12 137.1 |
| Էրեբունի | 89.0 |
| ԱԶԳԱՅԻՆ ՊԱՐԿԵՐ | |
| Սևան | 147 455.0 |
| Դիլիջան | 33 765.0 |
| Արփի լիճ | 21 179.3 |
| Արևիկ | 34 401.8 |
| ԲՆԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎԱՏԱՐԱՆՆԵՐ | |
| Ախնաբադ | 25.0 |
| Արջաթխլենու | 40.0 |
| Գիհու նոսր անտառ | 3 312.0 |
| Գյուլագարակ | 2 576.0 |
| Հերհերի նոսր անտառ | 6 139.0 |
| Ջերմուկի անտառ | 3 865.0 |
| Սոսու այգի | 64.2 |
| Արագածի լեռնային | 300.0 |
| Բանկերի սոճի | 4.0 |
| Գորավանի ավազաբլուրներ | 95.99 |
| Կովկասյան վարդի հաղարջ | 1 000.0 |
| Արզական-Մեղրաձոր | 13 532.0 |
| Գանձաքար | 6 813.0 |
| Գետիկ | 5 728.0 |
| Իջևան | 5 908.0 |
| Մարգահովիտի | 3 368.0 |
| Եղեգնաձոր | 4 200.0 |
| Գորիս | 1850.0 |
| Կարմիր որդ | 219.85 |
| Բողաքար | 2 728.0 |
| Սև լիճ | 240.0 |
| Խորը վերք | 50.28 |
| Հանքավանի հիդրոլոգիական | 5 169.04 |
| Ջերմուկի հիդրոլոգիական | 17 371.0 |
| Զանգեզուր | 25 870.64 |
| Զիկատար | 150.0 |
| Խուստուպ | 6946.74 |
Էկոհամակարգի տարածումը պահպանվող տարածքներում
Ներկայիս փուլում մենք չունենք 2014 թվականից հետո բոլոր հայկական ՊԱ-ները ընդգրկող պաշտոնական տվյալներ, ՊԱ-ների սահմանների պաշտոնական թվայնացված քարտեզներ կամ հատուկ Արմենիայի տարածքի համար մշակված հողածածկույթի տվյալներ։ Ուստի ստորև ներկայացվող վերլուծությունները հիմնված են ստորև հղված թվային ՊԱ-քարտեզի և համաշխարհային ESRI հողածածկույթի տվյալների հավաքածուի վրա։ ESRI-ի հողածածկույթի տվյալների հավաքածուի կիրառումը համեմատաբար փոքր ՊԱ տարածքների համար հանգեցնում է տարածքի գնահատման նշանակալի սխալների։ Ստորև բերված օրինակներում մենք ցույց ենք տալիս միայն այն տեսակի վերլուծությունը, որը, սկզբունքորեն, հնարավոր է իրականացնել ՊԱ-ների էկոհամակարգային հաշվառման համար՝ հիմնվելով հողածածկույթի տվյալների վրա։ Բոլոր գնահատականները ունեն միայն մեթոդաբանական արժեք և պետք է կատարելագործվեն՝ օգտագործելով պաշտոնական ՊԱ սահմանները և ՊԱ-ների կողմից տրամադրված հողածածկույթի տվյալները։
Պահպանվող տարածքների (ՊՏ) հաշվառման այս օրինակը հիմնված է ՊՏ քարտեզի վրա, որը տրամադրվել է Հակոբյան շրջակա միջավայրի կենտրոն, Հայաստանի Ամերիկյան Համալսարան և բուսականության քարտեզ պատրաստված է Ալեքսանյան Ալլա (ՀՀ ԳԱԱ Ա. Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտ) և Ասատրյան Վարդան (ՀՀ ԳԱԱ կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոն) և ESRI ցամաքային ծածկույթի տվյալները 2017 և 2023 թվականների համար։
Նկար 1. Հայաստանի պահպանվող տարածքների քարտեզը (մանրամասների համար տե՛ս «Պաշտպանված տարածքներ» բաժինը այստեղ). (Գորավան Սենդսի պաշտպանվող տարածքի գտնվելու վայրը պետք է պարզեցվի)
ՊԱ-ներում հողածածկույթի դասերի չափը ցույց է տալիս փայտածածկ բուսականության տարածքը և մարդածին փոփոխության աստիճանը (Նկ. 2; Աղյուսակ 2): Ըստ ESRI (2023) տվյալների՝ Արարատ Վորդան Կարմիր սրբավայրի ամբողջ տարածքը զբաղեցված է մշակաբույսերի դաշտերով և կառուցապատված տարածքներով: Մարդածին փոփոխված տարածքները կազմում են Գորավան Սենդսի և Գորիս սրբավայրերի տարածքի մոտ կեսը: Սևանի և Արփի լճի ազգային պարկերի, ինչպես նաև Խոր Վիրապի սրբավայրի տարածքները նույնպես զգալիորեն փոփոխված են։ Շիկահողի արգելոցի և Դիլիջանի ազգային պարկի, ինչպես նաև Գանձակար–Վերին Աղդան, Իջևան, Գյուլագարակի սոճի և Զիկատար սրբավայրերի տարածքների մեծ մասը զբաղեցնում է անտառային բուսածածկույթը։ Հակառակ դրան, անտառը գրեթե բացակայում է Էրեբունի արգելոցում, Արփի լճի ազգային պարկում և ևս 11 այլ արգելավայրերում։
Նկար 2. Հողածածկույթի դասերի և անթրոպոգեն տարածքների մակերեսային բաժինը, %.
*Արփան պահպանվող լանդշաֆտ է
Աղյուսակ 2. ՊԱ-ներում հողածածկույթի դասերի տարածքները, հեկտարներով
(* քարտեզի վրա նշված պահպանվող տարածքների ընդհանուր մակերեսը կարող է տարբերվել պաշտոնական տվյալներից, քանի որ քարտեզի վրա պահպանվող տարածքների սահմանները լրացուցիչ պարզաբանման կարիք ունեն)
| PA տեսակը | Փենսիլվանիա | Ծառեր | Rangeland | Մերկ հող | Ձյուն/Սառույց | Ջուր և ջրհեղեղված բուսականություն | Մշակաբույսեր | Բնակեցված տարածք | ՊՀ-ի ընդհանուր մակերեսը* |
| Պետական պահեստներ | Էրեբունի | 0 | 84.84 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3.5 | 88.30 |
| Խոսրովի անտառ | 2404.91 | 20231.17 | 31.76 | 0 | 0.51 | 5.33 | 176.63 | 22868.59 | |
| Շիկահող | 9854.31 | 1937.14 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 11810.26 | |
| Ազգային պարկեր | Սևան | 5525.1 | 14346.23 | 13.23 | 0 | 126863.3 | 2173.48 | 2336.68 | 151374.99 |
| Դիլիջան | 24757.79 | 12862.58 | 0 | 0 | 5.21 | 11.41 | 1546.26 | 39214.50 | |
| Արփի լիճ | 186.33 | 43922.3 | 8.64 | 0 | 2123.82 | 10719.45 | 810.1 | 57828.90 | |
| Արևիկ | 4158.48 | 37530.44 | 36.28 | 1.25 | 3.11 | 0 | 5.12 | 41852.62 | |
| Պաշտպանված լանդշաֆտ | Արփա | 1.49 | 8148.12 | 1.01 | 0 | 0 | 0 | 1.7 | 8158.56 |
| Պետական արգելոցներ | Ախնաբաթ Յուի պուրակ | 0 | 24.85 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 24.86 |
| Արագածի լեռնային | 0 | 276.72 | 0.17 | 4.1 | 15.67 | 0 | 4.11 | 301.07 | |
| արարատ Որդան Կարմիր | 0 | 0.37 | 0 | 0 | 0 | 166.63 | 38.36 | 205.60 | |
| Արզական և Մեղրաձոր | 7503.25 | 6181.2 | 3.39 | 0 | 7.27 | 285.16 | 521.26 | 14518.08 | |
| Բողաքար | 1112.76 | 1757.96 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2872.27 | |
| Կովկասյան վարդի ծոց | 1037.93 | 794.25 | 0 | 0 | 0 | 0 | 15.02 | 1848.58 | |
| Գանձաքար-Վերին Աղդան | 2973.96 | 925.74 | 0 | 0 | 0 | 0.07 | 7.73 | 3910.26 | |
| Գետիկ | 1354.88 | 1559.37 | 0.03 | 0 | 1.65 | 58.24 | 148.68 | 3124.67 | |
| Գիլան | 48.48 | 238.6 | 0.23 | 0 | 0 | 0 | 0 | 287.41 | |
| Գորավան Սենդս | 0 | 106.47 | 0 | 0 | 0 | 106.93 | 0 | 213.47 | |
| Գորիս | 11.93 | 934.73 | 0 | 0 | 0 | 847.96 | 96.39 | 1901.05 | |
| Հանքավանի հիդրոլոգիական | 191.05 | 783.42 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.3 | 976.53 | |
| Ֆունդուկ-ընկույզ | 0 | 40.73 | 0 | 0 | 0 | 0.58 | 0.24 | 41.48 | |
| Հերհերի բաց անտառ | 7.17 | 2047.41 | 6.58 | 0 | 35.85 | 0 | 0 | 2098.67 | |
| Իջևան | 5725.75 | 2048.54 | 0 | 0 | 0 | 5.7 | 7.29 | 7793.64 | |
| Ջերմուկ | 726.01 | 3336.61 | 0 | 0 | 0 | 0.94 | 0 | 4066.48 | |
| Ջերմուկի հիդրոլոգիական | 388.69 | 2163.31 | 0 | 0 | 0.05 | 0 | 28.1 | 2581.86 | |
| Սևանի գիհու բաց անտառները | 8.9 | 3764.79 | 21.6 | 0 | 0.2 | 60.96 | 70.75 | 3930.40 | |
| Խոր Վիրապ | 0.01 | 124.8 | 0 | 0 | 0.28 | 31.71 | 2.45 | 159.37 | |
| Մարգահովիտ | 2285.4 | 2222.63 | 0 | 0.14 | 0 | 69.85 | 23.13 | 4604.38 | |
| Բանկսի սոճին | 0 | 4.62 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4.61 | |
| Գյուլագարակի սոճին | 1768.24 | 661.81 | 0 | 0 | 0 | 14.27 | 0.61 | 2446.95 | |
| Ծովային պուրակ | 1098.25 | 1049.34 | 0 | 0 | 0 | 1.43 | 13.58 | 2174.57 | |
| Սև Լիչ | 0 | 150.56 | 0.47 | 0 | 89.14 | 0 | 0 | 240.32 | |
| Եղեգիս | 230.75 | 1927.08 | 0.45 | 0 | 0 | 0.52 | 36.32 | 2196.95 | |
| Զանգեզուր | 127.06 | 24156.19 | 241.24 | 3.54 | 33.9 | 2.03 | 0 | 24711.29 | |
| Զիկատար | 2691.57 | 504.37 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3198.61 |
ՊԱ-ներում ներկայացված են բուսականության բոլոր գոտիները։ Որոշ ՊԱ-ների տարածքը ամբողջությամբ ծածկված է մեկ գոտու բուսականությամբ, օրինակ՝ Գորավանի ավազներ – անապատ; Էրեբունի, Արարատ և Խոր Վիրապ – կիսաանապատ; Ֆիստիկի անտառներ – լայնատերև անտառային գոտի; Գանդզակար-Վերին Աղդան, Գորիս, Հանքավան հիդրոլոգիական, Ղյուլագարակյան սոճուտ, Դափնու անտառ – անտառային գոտի; Ախնաբատի թխնուտ, Բանխի սոճուտ, Սև Լիչ – ենթալպյան արոտներ; Արագածի Ալպային – ալպյան արոտներ (Նկ. 3).
Նկար 3. ՊԱ-ներում բուսական գոտիների տարածքի բաժինը, %
Աղյուսակ 3. ՊԱ-ներում բուսածածկության գոտիների մակերեսը, հեկտարներով
(* քարտեզի վրա նշված պահպանվող տարածքների ընդհանուր մակերեսը կարող է տարբերվել պաշտոնական տվյալներից, քանի որ քարտեզի վրա պահպանվող տարածքների սահմանները լրացուցիչ պարզաբանման կարիք ունեն)
| PA տեսակը | Փենսիլվանիա | Ալպիական մարգագետիններ և գորգեր | Ենթալպյան մարգագետիններ | Մարգագետնատափաստան | Անտառ | Գիհի | Լայնատերեւ անտառ | Տափաստանային | Կիսաանապատ | Մարշ | Տվյալներ չկան | ՊՀ-ի ընդհանուր մակերեսը* |
| Պետական պահեստներ | Էրեբունի | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 88.34 | 0 | 0 | 88.34 |
| Խոսրովի անտառ | 0 | 268.64 | 0 | 8533.69 | 0 | 14.72 | 12399.13 | 1626.9 | 3.58 | 3.65 | 22850.31 | |
| Շիկահող | 0 | 405.25 | 0 | 11224.97 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 176.04 | 11806.26 | |
| Ազգային պարկեր | Սևան | 0 | 0 | 16.03 | 20957.52 | 0 | 0 | 5204.09 | 0 | 0 | 125080.4 | 151258.04 |
| Դիլիջան | 0 | 6667.11 | 15.37 | 30799.09 | 0 | 0 | 1701.68 | 0 | 0 | 0 | 39183.25 | |
| Արփի լիճ | 2375.27 | 17575.65 | 32567.51 | 0 | 0 | 0 | 40.31 | 0 | 4514.36 | 726.23 | 57799.33 | |
| Արևիկ | 4371.3 | 6231.62 | 0 | 23943.92 | 0 | 5172.4 | 0 | 1651.39 | 0 | 461.27 | 41831.9 | |
| Պաշտպանված լանդշաֆտ | Արփա | 0 | 490.08 | 0 | 73.14 | 17.23 | 0 | 6997.61 | 574.26 | 0 | 0 | 8152.32 |
| Պետական արգելոցներ | Ախնաբաթ Յուի պուրակ | 0 | 24.85 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 24.85 |
| Արագածի լեռնային | 300.77 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 300.77 | |
| արարատ Որդան Կարմիր | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 205.36 | 0 | 0 | 205.36 | |
| Արզական և Մեղրաձոր | 1.87 | 5171.99 | 699.07 | 8547.13 | 0 | 0 | 0 | 0 | 86.52 | 0 | 14506.58 | |
| Բողաքար | 0.32 | 600.73 | 0 | 2269.67 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2870.72 | |
| Կովկասյան վարդի ծոց | 0 | 235.19 | 0 | 1051.5 | 0 | 560.51 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1847.2 | |
| Գանձաքար-Վերին Աղդան | 0 | 0 | 0 | 3907.5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3907.5 | |
| Գետիկ | 0 | 1057.62 | 491.27 | 1573.96 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3122.85 | |
| Գիլան | 0 | 0 | 0 | 187.18 | 0 | 0 | 87.72 | 11.24 | 0 | 1.17 | 287.31 | |
| Գորավան Սենդս | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 213.4 | 0 | 0 | 213.4 | |
| Գորիս | 0 | 0 | 0 | 1900.32 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1900.32 | |
| Հանքավանի հիդրոլոգիական | 0 | 0 | 0 | 975.77 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 975.77 | |
| Ֆունդուկ-ընկույզ | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 41.55 | 0 | 0 | 0 | 0 | 41.55 | |
| Հերհերի բաց անտառ | 0 | 0 | 0 | 177.97 | 938.57 | 0 | 388.05 | 592.42 | 0 | 0 | 2097.01 | |
| Իջևան | 0 | 0 | 0 | 6581.18 | 0 | 1206.1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 7787.28 | |
| Ջերմուկ | 0 | 0 | 164.7 | 1896.6 | 1932.97 | 0 | 69.29 | 0 | 0 | 0 | 4063.56 | |
| Ջերմուկի հիդրոլոգիական | 0 | 351.27 | 136.5 | 2092.38 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2580.15 | |
| Սևանի գիհու բաց անտառները | 0 | 0 | 0 | 298.17 | 861.83 | 0 | 2767.2 | 0 | 0 | 0 | 3927.2 | |
| Խոր Վիրապ | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 159.25 | 0 | 0 | 159.25 | |
| Մարգահովիտ | 0 | 2440.85 | 0 | 2160.31 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4601.16 | |
| Բանկսի սոճին | 0 | 4.62 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4.62 | |
| Գյուլագարակի սոճին | 0 | 2.62 | 0 | 2442.31 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2444.93 | |
| Ծովային պուրակ | 0 | 0 | 0 | 2160.46 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 12.97 | 2173.43 | |
| Սև Լիչ | 0.07 | 240.1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 240.17 | |
| Եղեգիս | 0 | 0 | 0 | 1527.23 | 619.04 | 0 | 37.75 | 11.1 | 0 | 0 | 2195.12 | |
| Զանգեզուր | 15340.85 | 7825.73 | 0 | 1148.02 | 0 | 45.62 | 0 | 0 | 0 | 336.57 | 24696.79 | |
| Զիկատար | 0 | 0 | 0 | 3195.94 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3195.94 |
Ընդհանուր առմամբ, բուսական գոտիները ՊԱ-ներում անհավասարաչափ են ներկայացված։ Անտառային գոտին ՊԱ-ների տարածքում զբաղեցնում է ամենամեծ մակերեսը՝ մոտ 1 400 կմ²։ Մյուս գոտիները շատ ավելի փոքր են՝ ենթալպյան գոտին՝ 500 կմ², իսկ ճահճակների մակերեսը՝ 46 կմ² (Նկ. 26B-4 a)։ ՊԱ-ներում պահպանվող գոտիների մակերեսների բաժինները նույնպես չափազանց անհավասար են։ 26% և 32% անտառային և կեռասի գոտիների համար պահպանված են ՊԱ-ներում, մինչդեռ կիսաանապատային, ստեփային և բաց անտառային գոտիների համար այդ մասնաբաժինը կազմում է 10%-ից պակաս (Նկ. 26B-4 b): Անապատային գոտին այս վերլուծության մեջ ցուցիչ չէ, քանի որ ներկայացված է միայն մեկ փոքր եզակի տարածքով):
Բուսածածկության գոտու ընդհանուր մակերեսի և նրա տարածքի ՊԱ-ներում պահպանված մասի միջև նկատվում է թույլ, ոչ նշանակալի բացասական կապ. որքան մեծ է գոտու ընդհանուր մակերեսը, այնքան ցածր է նրա ներկայացվածությունը ՊԱ-ներում (Նկ. 26B-5): Նույնիսկ այս թույլ միտումից հնարավոր է առանձնացնել ՊԱ-ներում ավելի լավ ներկայացված գոտիները, որոնք գտնվում են միտման գծի վերևում (ծիրանենի, անտառ), և թեր ներկայացված գոտիները, որոնք գտնվում են միտման գծի տակ (կիսաանապատ, լայնատերև անտառ)։
Հողածածկույթի դասերի մակերեսի փոփոխությունները 2017-ից 2023 թվականներին
Ըստ ESRI-ի, 2017–2023 թվականներին ամենանշանակալի փոփոխությունները տեղի են ունեցել Արփի լճի ազգային պարկում, որտեղ մշակաբույսերի տարածքը ավելացել է ավելի քան կեսով, և Էրեբունի արգելոցում, որտեղ այն նվազել է մեկ երրորդով։ Արևիկի արգելոցում անտառային տարածքը նվազել է 18%-ով (Նկ. 26C-1)։
Նկ. 26C-1. ՊԱ-ների ներսում հողածածկույթի դասերի մակերեսի փոփոխություններ
2.6.D. Բնական հուշարձաններից անթրոպոգեն տարածքների և ճանապարհների հեռավորությունը
Որպես «կետային» էկոհամակարգերի և շատ փոքր տարածք ունեցող բնական օբյեկտների նկատմամբ մարդածին սպառնալիքների գնահատման օրինակ, չափվել են բնության հուշարձանների միջև հեռավորությունները, որոնք ներկայացված են ԲՀՊՏ քարտեզի վրա՝ տրամադրված Հակոբյան շրջակա միջավայրի կենտրոն, Հայաստանի Ամերիկյան Համալսարանև մարդածին տարածքներ (բնակեցված տարածքներ և վարելահողեր՝ ըստ ESRI 2023 հողածածկի), ճանապարհներ (ներառյալ գլխավոր ճանապարհները և մնացած բոլոր ճանապարհները, ներառյալ արահետները՝ տվյալների հավաքածուից) Հայաստանի անտառային ատլաս), և 100-ից ավելի բնակիչ ունեցող բնակչության պոլիգոններ (հիմնված Կոնտուրի բնակչության տվյալների հավաքածու).
Այս օրինակն ցույց է տալիս, որ հողածածկույթի դասակարգման մեջ անգամ փոքր սխալները՝ ընդամենը մի քանի պիքսել կազմող, կարող են զգալիորեն խեղաթյուրել բնական հուշարձաններին հաշվարկված հեռավորությունները։ Ուստի հուսալի արդյունքներ ստանալու համար անհրաժեշտ է օգտագործել հատուկ Արմենիայի համար մշակված հողածածկույթի տվյալներ։
Նկար 26D-1. Օգտագործված բնական հուշարձանների քարտեզը (մանրամասների համար տես այստեղ) Բաժին Պահպանվող Տարածքներ)
Նկ. 26D-2. Դասակ կենսաբանական հուշարձանի հեռավորությունների օրինակ Արմավիրի մարզում
Նկ. 26D-3. Բնական հուշարձանների տարբեր կատեգորիաներից մինչև տարբեր տեսակի անթրոպոգեն տարածքներ և ճանապարհներ հեռավորությունը, մետրերով.
Pop-100 – վեցանկյուններ՝ 100-ից ավելի բնակչությամբ։
Ցավոք, այս փուլում պաշտոնապես հաստատված ՊԱ սահմանների թվային քարտեզի բացակայությունը, համակցված ESRI-ի հողածածկույթի տվյալներում առկա սխալների հետ, խոչընդոտում է ՊԱ-ների ներսում էկոհամակարգերի տարածքի ճշգրիտ հաշվարկին։ Փոքր տարածք ունեցող ՊԱ-ների համար անգամ փոքր հողածածկույթի սխալները կարող են զգալիորեն խեղաթյուրել տարբեր էկոհամակարգերի իրական հարաբերակցությունը։ Բացի այդ, այնտեղ, որտեղ անթրոպոգեն տարածքներ չկան, դրանց սխալ դասակարգումը հանգեցնում է բնական էկոհամակարգերի և բնական հուշարձանների նկատմամբ սպառնալիքների ոչ ճշգրիտ գնահատականների։ Օրինակ՝ հողածածկույթի տվյալներում Գեղամի լեռնաշղթայի բարձրլեռնային գոտում մշակվող հողերի և կառուցապատ տարածքների սխալ դասակարգումը արհեստականորեն կրճատել է բնական հուշարձանների և անթրոպոգեն տարածքների միջև գնահատված հեռավորությունը։
Նկ. 26D-4. Գեգամի լեռնաշղթայում ESRI-ի հողածածկույթի սխալ ճանաչման պատճառով մարդածին գոտիների և հիդրոգրաֆիական հուշարձանների միջև հեռավորության սխալ թերագնահատում՝ երբ մշակվող հողերն ու կառուցապատված տարածքները սխալմամբ հայտնաբերվել են։
